Ewolucje w produkcji szkła

Przemysł szklarski zaliczany jest do gałęzi przemysłu mineralnego i chemicznego i zajmuje się produkcją różnego rodzaju szkła – użytkowego, dekoracyjnego, płaskiego, a także wszelkiego rodzaju szklanych opakowań i materiałów budowlanych. Na przestrzeni lat zmieniło się wiele w kształcie nie tylko przemysłu szklarskiego, ale i pozostałych gałęzi produkcji. Przeistoczeniu podległy nie tylko społeczno-ekonomiczne aspekty zarządzania produkcją szkła, ale i same trendy w technologii i technice jego uzyskiwania. Wyewoluowały także poszczególne narzędzia, takie jak przyssawki do szyb czy chwytaki. Wiele środowisk naukowych i ośrodków badawczych nieustannie podnosi swoje kwalifikacje i poszerza wiedzę dotyczącą modelowania czy topienia szkła. Podnośniki próżniowe i przyssawki są najlepszym sposobem na łatwe i bezpieczne montowanie szklanej fasady i sprawiają, że warstwowe układanie elewacji staje się sprawne i skuteczne. Jednak liczne konferencje i sesje zrzeszające wszystkich uczestniczących w przemyśle szklarskim, krążą wokół badania obecnych trendów panujących na rynku branżowym, monitoringu procesu topienia szkła, eksploatacji pieców, poszukiwania najlepszych tworzyw produkcyjnych, możliwości ponownego zastosowania szklanej stłuczki oraz zastosowania nowych technologii.

 Najstarsze szklane wyroby były zdecydowanie bardziej odmienne od tego, co dzisiaj kojarzy nam się ze szkłem. W starożytności były to przede wszystkim dekoracje i akcesoria ozdobne, takie jak wielobarwne i błyszczące paciorki i koraliki oraz naczynia, które jednak nie były przezroczyste, ale w pełni matowe. Tego typu wytwory chętnie krzyżowano z tradycyjną ceramiką, pokrywając emaliowaną warstwą gliniane naczynia. Takie właśnie wyroby cieszyły się największą popularnością na terenie Mezopotamii, Egiptu i Grecji, a ze względu na dochodowość całego „przemysłu” chętnie wspierali go najwyżsi rangą przedstawiciele danych państw – to Egipcjanie jako pierwsi zabarwili swoje szkło za pomocą odpowiednich związków metali i to dzięki ich doświadczeniu możliwe było uzyskiwanie wielobarwnych przedmiotów – naczyń i biżuterii. Samo szkło jest więc jednym z najstarszych produktów, które człowiek nauczył się wytwarzać. Fenicjanie wyrabiali go już na wiele lat przed naszą erą, jednak dopiero w epoce nowoczesnego postępu przemysłowego udało się rozpocząć profesjonalną produkcję szkła na znacznie większą skalę. Znane nam doskonale szyby, w których montażu pomagają specjalistyczne przyssawki przemysłowe, powstają w wyniku łącznia czystego piasku kwarcowego, skaleni, sody i pozostałych surowców. Ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na paliwo do produkcji, fabryki rozmieszczane są zwykle w okolicach złóż węgla i łączą się z przemysłem wydobywczym. Więcej na ten temat możemy przeczytać oczywiście na różnych stronach oraz forach internetowych. Wbrew pozorom wspomniana branża wcale nie jest mała i – co bardzo istotne – od wielu lat prężnie się w Polsce rozwija. 

Szkło powstaje w wyniku sztucznego procesu, ale zachodzi także w przyrodzie, zazwyczaj na skutek erupcji wulkanów i obsydianu, który jest naturalnym szkłem i okresach prehistorycznych chętnie wykorzystywany był do wytwarzania narzędzi i przedmiotów rytualnych - Aztekowie na przykład, uważali obsydian za kamień magiczny i produkowali z niego nie tylko broń, ale i zwierciadła. Nie wiadomo dokładnie w jaki sposób odkryto szkło jako takie, ale spośród wielu legend najbardziej prawdopodobną wydaje się być ta, że proces ten został oswojony przy okazji wypalania naczyń ceramicznych na piaszczystej nawierzchni. Fenicjanie już w pierwszym wieku przed naszą erą posługiwali się wąską i długą metalową piszczelą, za pomocą której rozdmuchiwali roztopione szkło i nadawali mu wybrane przez siebie kształty. W okresie Bizancjum ze szkła wytwarzano przede wszystkim lustra i zwierciadła, w których specjalizowali się przede wszystkim Wenecjanie, popularyzując znane nam do dnia dzisiejszego lustra weneckie. Oni też rozpowszechnili szkło użytkowe zastępując sodę potasem, powstałym z wypalanego drewna. Na tego typu postęp wpływ miało wiele czynników, ale najważniejszym wydaje się być ten, związany z rozwojem monumentalnego budownictwa i konieczności wypełniania przestrzeni okiennych. Średniowiecze obfitowało zatem w produkcję kolorowych tafli, z których powstawały barwne witraże, montowane w ołowianych ramach. Od tego czasu bogate warstwy społeczne coraz chętniej wykorzystywały szklane powierzchnie do uszczelniania swoich okien. Oczywiście były one umieszczane w oprawie ręcznie, gdyż jakiekolwiek chwytaki czy przyssawki - o których przeczytamy na stronie http://www.dalmec.pl/pl/przyklady-zastosowan,222.html - nie były wtedy jeszcze znane – znacznie częściej dochodziło więc do uszkodzeń szyb. Być może więc z tego powodu tak dużą popularnością cieszyły się witraże – ze względu na to, że stanowiły połączenie kilkuset mniejszych szkiełek, łatwiej było je montować i wymieniać w przypadku jakiegokolwiek pęknięcia czy zarysowania. Co jeszcze warto jednak w tym temacie wiedzieć? 

Z czasem też szyby zaczynały pojawiać się w domach uboższych warstw społecznych, aż w końcu osiągnęły status towaru ogólnie dostępnego i powszechnego. Rewolucja przemysłowa pociągnęła za sobą powstanie nowych technik produkcji szkła, a kolejne lata albo udoskonalały te rozwiązania, albo generowały zupełnie nowe - jak chociażby wprowadzenie prototypowego szkła hartowanego przez Belgów w 1910 roku. Na bieżąco też poprawiano produkcję szkła płaskiego za pomocą specjalnych wałków, wylewania cyny w taki sposób, że możliwe stało się uzyskiwanie szkła idealnie płaskiego oraz generowano kolejne wynalazki, które do dnia dzisiejszego dominują w przestrzeni przemysłu szklarskiego. Coraz wyraźniejszy staje się też podział na szkło przemysłowe i artystyczne, które wykorzystywane jest na zupełnie odmienne sposoby, a w przypadku tego drugiego widać wyraźny zwrot w stronę tradycyjnych form wypalania, bardziej cenionych współcześnie niż najnowocześniejsza nawet technologia.

Szkło posiada wiele właściwości, ale najczęściej wymienianymi jest fakt, iż nie posiada ono stałej temperatury topnienia, jest słabym przewodnikiem elektryczności i tworzywem o dużej odporności chemicznej. Współcześnie możliwa jest także jego klasyfikacja, ponieważ w zależności od branży stosuje się na przykład szkło budowlane, szkło jenajskie, szkło ołowiowe, optyczne czy sodowe. Każde z nich wykorzystywane jest do innych celów i powstaje według odmiennych specyfikacji.